बाँझोपनकाे बारेमा थाहापाइ राख्नु स।। उपचार सम्मभब छ !

रेडियो दर्पण संवाददाता

सहरी तथा ग्रामीण क्षेत्रमा अहिले पनि बाँझोपनका विषयमा थाहा नपाएर कैयौँ मानिस सन्तानप्राप्तिका लागि भौँतारिरहेका हुन्छन् । अझ महिलाले बढी अवहेलना खेप्नुपरिरहेको छ । साँचो कुरा त के हो भने यो समस्या पुरुष–महिला दुवैका कारण हुन्छ । तिनको उपचारपश्चात् सन्तानप्राप्ति भएका धेरै उदाहरण छन् । लामो समय गर्भ नबसे के गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा भिषा काफ्लेसँग वरिष्ठ प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ प्रा.डा. जागेश्वर गौतमले समाधान यसरी गर्न सकिने बताए :
डा. जागेश्वर गौतम
प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ
बाँझोपन
कुनै दम्पतीले एक वर्षसम्म कुनै परिवार नियोजनको साधन प्रयोग नगरी चाहेको वेलामा गर्भ बस्न सकेन भने त्यसलाई बाँझोपन भनिन्छ । एकपटक पनि बच्चा नभएकालाई प्राथमिक बाँझोपन भनिन्छ भने एकपटक बच्चा भइसकेको छ वा एबोर्सन गरेको छ या डेलिभरी भएर अर्को बच्चा चाहेको वेला पनि एक वर्षसम्म बच्चा भएन भने त्यसलाई पनि बाँझोपन नै भन्ने गरिन्छ ।

महिलामा हुने समस्या
महिलामा प्रमुख रूपमा डिम्ब उत्पादन नहुने समस्यासँगै अन्य समस्या पनि देखिने गरेका छन् । गर्भ नबस्नुमा पाठेघरको नली बन्द भएको पनि हुनसक्छ । महिलाको फेलिपिन ट्युब बन्द हुँदा प्राय: विभिन्न किसिमका संक्रमण हुनसक्छ । त्यसका साथै ट्युबरक्लोसिस, पाठेघरको नलीको इन्फेक्सनले पनि गर्भ नबस्ने हुनसक्छ । कहिलेकाहीँ नलीमा बच्चा बसेर नली काटेर फाल्नुपर्ने हुन्छ । अर्को ध्यान दिनुपर्ने कुरा के हो भने पेटभित्रको कुनै पनि अप्रेसनमा नलीहरू बिग्रने डर हुन्छ । अप्रेसन गरिसकेपछि मान्छे उभिन्छ, त्यहाँ भएकोजति फोहोर–विकार पाठेघर र नलीको छेउछाउमा गएर बस्नसक्छ । १४ देखि १५ प्रतिशत बाँझोपनको समस्या यसले गर्दा पनि भएको देखिएको छ । त्यसैगरी, इन्डोमेट्रियोसिसी समस्याले पनि गर्भ रहँदैन । यो समस्या भनेको महिनावारी हुँदा पाठेघर वा नलीको तह खुइलिन्छ । त्यो तह पाठेघरबाहिर पनि गएको हुन्छ । जसका कारण महिनावारी हुँदा भित्र नै रगत बग्ने हुन्छ । बाहिर निस्कन पाउँदैन र नली र पाठेघर बिग्रने सम्भावना हुन्छ । ७ प्रतिशतले यसका कारण बाँझोपनको समस्या व्यहोर्नुपरेको छ ।

पहिलो बच्चा
पहिलो बच्चा बसेको छ भने त्यसलाई खेर नफाल्नु राम्रो हुन्छ । एबोर्सन गराइसकेपछि अर्को बच्चा बस्ने सम्भावना पहिलेको भन्दा अलिकति कम हुन्छ । किनकि, सुरक्षित तरिकाले एबोर्सन गरिएन भने पछिल्लोपटक गर्भ बस्न समस्या हुन्छ । सुरक्षित तरिकाले गरेकोमा पनि कहिलेकाहीँ इन्फेक्सन हुनसक्छ । इन्फेक्सनले नली बन्द पनि हुनसक्छ । असुरक्षित गर्भपतन भयो भने बच्चाको कुनै भाग रहनसक्छ र रगत बगिरहन्छ । त्यसमा इन्फेक्सन हुन्छ र संक्रमण बढ्छ । जसले पछि बच्चा नबस्ने हुन्छ । बच्चा पाउनु भनेको रहरले हो । रहर नलागुन्जेल अस्थायी साधन प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ । एबोर्सनलाई परिवार नियोजनको साधनका रूपमा लिनुहुँदैन । धेरैपटक एबोर्सन गर्दा पाठेघर पातलिन्छ, पातलो भएमा बच्चा नबस्ने सम्भावना हुन्छ । बच्चा बसेमा पनि आफैँ खेर जाने सम्भावना बढी हुन्छ । पाठेघरभित्रको आकारप्रकार बिग्रन्छ । पछि बच्चा बढ्दै गएर पाठेघर नफुट्नेसम्मको खतरा हुन्छ ।

अस्थायी साधनले के गर्छ ?
परिवार नियोजनको अस्थायी साधन प्रयोगले नै लामो समयसम्म बच्चा नबस्ने भन्नेचाहिँ हुँदैन । तर, कुनै–कुनै साधनले महिनावारी गडबड गराउँछ । महिलाले लामो समयका लागि प्रयोग गर्ने कुनै–कुनै अस्थायी साधनले लामो समय (६ महिना–१ वर्ष)सम्म पनि गर्भ बस्ने समय धकेल्नसक्छ ।

कुन समयमा बच्चा पाउनु उचित ?
महिलाले २५ देखि ३० वर्षको उमेरमा बच्चा पाउनु राम्रो हुन्छ । ३५ वर्षपछिको उमेर बच्चा पाउन उचित समय होइन । यो समयमा बच्चा बस्ने सम्भावना पनि कम हुन्छ । सो समयपछि गर्भ रहेमा बच्चा अपांग हुने, डाउन्ड सिन्ड्रम हुने हुन्छ भने आमामा पनि उमेर बढ्दै जाँदा डायबिटिज, हाइपरटेन्सन, ओभरवेटले गर्दा समस्या हुन्छ । पेट नै बोक्नुचाहिँ खराबी होइन, तर आमालाई अन्य रोग लाग्ने भएको हुँदा समस्या हुनसक्छ ।

थाहा नभएका कारणले हुने बााझोपन
२० देखि ३० प्रतिशतमा थाहा नभएका कारणले बाँझोपन हुन्छ । यसमा अन्य थप जाँच गर्नुपर्ने हुन्छ । यसमा क्रोमोजोम हेर्नुपर्ने र अन्य हर्मोनको पनि जाँच गर्नुपर्छ । यसले कतिपय कारण पत्ता लाग्छ, कतिपय पत्ता लाग्दैन ।
पत्ता नलाग्ने समस्या भनेको अलिकति श्रीमान्को समस्या, अलिकति श्रीमतीको समस्या जुधेर पनि भएको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा आकस्मिक रूपमा पछि आफैँ बच्चा हुने पनि छन् । तर, लामो समयसम्म पनि कारण थाहा छैन भने कृत्रिम गर्भाधान गर्यो भने बच्चा हुने सम्भावना हुन्छ । त्यसमा पनि एकैपटकमा सफल नहुनसक्छ कोसिस गरिरहनुपर्छ ।

बाँझोपन तीन कारणले हुन्छ :
१. श्रीमानको शुक्रकीटमा खराबी भएर हुने बााझोपन । यो अहिलेसम्म २५ देखि ३० प्रतिशतमा देखिएको छ । २. महिलामा डिम्ब नबन्ने समस्या भएर । त्यो पुरुषकै समस्याको हाराहारीमा देखिएको छ । ३. महिला–पुरुष दुवैमा देखिएको समस्याले बााझोपन भएको देखिन्छ । यो समस्या २० देखि ३० प्रतिशत दम्पतीमा देखिएको छ ।

बाँझोपनको उपचार
· सुरुको अवस्थामा के कारणले बच्चा नभएको हो, त्यसको जाँच गर्ने ।· कारण थाहा भएपछि कारणको उपचार गर्ने ।· शुक्रकीटको खराबी छ भने त्यो बढाउन लाग्ने ।· बढ्न सकेन भने श्रीमान्को शुक्रकीट लिएर कृत्रिम गर्भाधान गर्ने ।· धेरै नै कम छ भने श्रीमान्कै शुक्रकिट लिएर टेस्टट्युब बेबी जन्माउन सकिन्छ ।· श्रीमतीको डिम्ब नै नबन्ने छ भने डिम्ब बन्ने औषधि खाने ।· तौल धेरै छ भने तौल घटाउने ।· इन्फेक्सन छ भने त्यसको उपचार गर्ने ।
· पाठेघरमा मासु पलाएर बच्चा बस्न सकेको छैन भने त्यसलाई फाल्नुपर्छ ।

· केही पनि कारण छैन र बच्चा बसेको छैन भने कृत्रिम गर्भाधान गर्न सकिन्छ ।· नली नै बन्द छ र अन्य कारणले बच्चा बसेन भने त्यसका लागि टेस्टट्युब बेबी प्रविधि अपनाउन सकिन्छ ।· कसैले डिम्ब नै बनाउँदैन वा बनाउन सक्दैन भने अरूबाट डिम्ब लिएर पनि गर्भ बसाउन सकिन्छ ।· पुरुषले चुरोट खान्छन् भने छाड्ने ।· लागुऔषधको कुलत छ भने त्यो पनि छाड्नुपर्छ ।· धेरै गर्मी ठाउँमा काम गर्नुपर्छ भने काम परिवर्तन गर्ने ।· शुक्रकीट निर्माणका लागि अण्डकोषको तापक्रम ३२–३३ डिग्री हुनुपर्छ ।